Díli, 11 Novembru 2026 – Sua Exelénsia Prezidente Tribunal de Recurso, Dr. Afonso Carmona, hamutuk ho Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, Sua Exelénsia Ministru Justisa no Chefe Casa Civil, partisipa iha Serimónia Tomada de Posse ba Juíz Administradór no Juíz de Direitu  husi VII Kúrsu, ne’ebé hala’o iha Sala Auditóriu Tribunal Judisiál Primeira Instánsia Díli.

Serimónia ne’e hala’o ho tema “Integridade, Independénsia no Imparsiálidade”, nu’udar prinsípiu fundamentál ne’ebé tenke orienta knaar no responsabilidade majistradu sira iha administrasaun justisa. Independénsia judisiária la’ós priviléjiu pesoál, maibé mandatu ne’ebé povu Timor-Leste atribui liu husi Konstituisaun no lei, atu garante katak konflitu no injustisa hotu-hotu hetan julgamentu ho imparsiálidade, livre husi presaun no influénsia externa.

Liu husi serimónia tomada de posse ne’e, juíz administradór na’in haat (4) no juíz de direitu na’in sanulu-resin-rua (12) simu formalmente sira-nia responsabilidade foun atu hala’o knaar iha sistema judisiáriu Timor-Leste. Juíz Administradór na’in haat ne’ebé simu pose mak:

  1. Dr. Yudi Pamukas – Juíz Administradór Díli;
  2. Dr. Evangelino Belo – Juíz Administradór Baukau;
  3. Dr. Samuel Pacheco – Juíz Administradór Suai;
  4. Dra. Zulmira A. Silva Barros – Juíza Administradóra Oe-Cusse

Enkuantu Juíz de Direitu 3ª Klasse na’in sanulu-resin-rua (12) mak:

  1. Dr. Afonsius Costa Akoyt
  2. Dra. Novela Alberto Pereira;
  3. Dra. Maria da Silva Pinto;
  4. Dr. Angelito Mendes Ribeiro;
  5. Dr. Cipriano de Fatima Sarmento;
  6. Dr. Rosito Domingos Guterres;
  7. Dr. Marcolino dos Santos Oliveira;
  8. Dr. Armando Emilio Saldanha da Rosa;
  9. Dr. Manegas Nico Cristovão;
  10. Dra. Luisinha Cardoso Machado;
  11. Dr. Avelino Teixeira Maia Soares;
  12. Dr. Lucas de Jesus Costa Pereira.

Iha intervensaun durante serimónia ne’e, Sua Exelénsia Prezidente Tribunal de Recurso, Dr. Afonso Carmona, hato’o parabéns no mensajen ba juíz sira ne’ebé foin simu pose, hodi enkoraja atu hala’o sira-nia knaar ho lealdade, integridade profisionál no kompromisu metin ba instituisaun judisiária. Nia enfatiza katak tomada de posse ne’e la’ós de’it etapa foun ida iha sira-nia vida profisionál, maibé responsabilidade boot atu servi povu no Estadu.

Prezidente Tribunal de Recurso subliña katak knaar juíz nian la’ós de’it atu interpreta no aplika lei, maibé mós atu garante igualdade no tratamentu justu ba sidadaun hotu iha lei nia oin, hodi asegura protesaun jurídika ne’ebé efetiva. Tanba ne’e, juíz sira tenke mantein distánsia husi interese privadu no influénsia externa, no asegura katak desizaun judisiária hotu-hotu bazeia ba fundamentu jurídiku no lei ne’ebé vigora.

Nia mós haktuir katak Tribunal tenke promove diálogu, adaptabilidade no kapasidade atu responde ba nesesidade foun sira iha sosiedade, hodi kontinua hametin kualidade no efisiénsia iha administrasaun justisa.

Iha parte seluk, Sua Exelénsia Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hato’o apresiasaun no rekoñesimentu ba Konsellu Superiór Majistratura Judisiál, Tribunal de Recurso no Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária, tanba sira-nia kontribuisaun importante iha prosesu avaliasaun, formasaun no preparasaun majistradu foun sira.

Ba juíz administradór sira, Primeiru-Ministru husu atu sira la limita de’it sira-nia responsabilidade ba jestaun prosesu, maibé mós asegura organizasaun no funsionamentu di’ak tribunál sira, liu husi lideransa ne’ebe responsavel, planeamentu ne’ebé di’ak no servisu ne’ebé besik ba sidadaun.

Enkuantu ba juíz de direitu foun sira, Primeiru-Ministru enkoraja atu hala’o knaar ho korajen intelektuál, sensibilidade umana, integridade morál no kompromisu ba imparsiálidade. Nia hato’o katak desizaun judisiária sira iha impaktu direta ba moris ema nian, dame iha komunidade no konfiansa povu nian ba instituisaun Estadu.

Primeiru-Ministru mós afirma katak jerasaun ida-idak hasoru realidade no difikuldade diferente, maibé diferensa hirak ne’e tenke sai fonte aprendizajen, kapasidade no lisaun ba dezenvolvimentu pesoál no intelektuál.

Iha serimónia ne’e, representante husi juíz sira ne’ebé simu pose, Dr. Afonso Costa Oqui, hato’o apresiasaun ba entidade no instituisaun hotu ne’ebé kontribui ho maneira determinante ba susesu prosesu sertifikasaun judisiária no formasaun majistradu sira. Nia mós afirma katak prosesu formasaun ne’e fó esperiénsia importante, liu liu kona-ba misaun, responsabilidade no dezafiu sira ne’ebé majistradu enfrenta iha sira-nia knaar profisionál.

Serimónia tomada de posse ne’e hetan partisipasaun hosi juíz sira, inklui Juíz Konselleiru sira, reprezentante Defensoria Públika, Diretór Nasionál PCIC, Adjuntu Komisáriu Anti-Korrupsaun (KAK), Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ), formadór sira husi Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária, reprezentante PNTL, Ministériu Públiku, família hosi juíz sira ne’ebé simu pose, no funsionáriu Tribunal.

Tomada de posse ne’e marka etapa importante ida ba hametin sistema judisiáriu Timor-Leste, liu husi preparasaun no nomeasaun majistradu foun sira ne’ebé iha responsabilidade atu garante justisa ne’ebé independente, íntegra, transparente no imparsiál ba sidadaun hotu, tuir Konstituisaun no lei ne’ebé vigora iha Repúblika Demokrátika Timor-Leste.